Bouwfonds MAB Er zijn maar weinig steden in de wereld die beschikken over twee rivieren. Lyon, een stad die veel Nederlanders alleen maar kennen van de zomerse files, heeft het geluk dat de Rhône en Saône middenin de stad samenvloeien. In het zuidelijke puntje van het ‘Presqu’île’, het schiereiland dat het centrum vormt, herontwikkelen op dit moment Bouwfonds Marignan en Bouwfonds MAB Development in Frankrijk een oud-industriële wijk: Lyon Confluence.

Eens was deze wijk het bloeiende hart van Lyon. En dat moet het weer worden. Daar waar de twee rivieren samenstromen bevond zich ooit een belangrijke binnenhaven, lag een van de grootste doorgaande wegen (de A6, de Autoroute du Soleil) en reden treinen van heinde en ver naar het station Perrache.
Ook was er een belangrijke groothandelsmarkt. In die zuidelijke taartpunt waren bedrijven gevestigd als Gaz de France, Electricité de France, de Franse spoorwegmaatschappij SNCF en het havenbedrijf Compagnie du Rhône. ‘Stuk voor stuk ondernemingen die weinig oog hadden voor de waarde van de grond waar ze zich bevonden’, vertelt Pierre-Marie le Gloanec, vestigingsdirecteur kantoor Lyon van Bouwfonds Marignan. In de slagschaduw van die bedrijvigheid werd een gevangenis gebouwd en woonden mensen in huizen die hun beste tijd hadden gehad.
‘Confluence werd een wijk die rijp was voor sloop’
Bouwburgemeester
Confluence werd een wijk die rijp was voor sloop en – deels – grondsanering. De stad Lyon en het bestuur van de provincie Rhône hadden allang een oogje laten vallen op de 150 hectare die er te ontwikkelen viel.
Diverse burgemeesters kwamen met meer of minder geslaagde plannen, totdat de huidige, Gérard Collomb, besloot dat er snel iets met Con fluence moest gebeuren. ‘Hij is een typische bouwburgemeester’, aldus Le Gloanec. ‘Boven dien was het er de tijd voor. Lyon is een stad waarvan de bevolking groeit en waar meer bedrijven zich willen vestigen. Confluence is een van de zeer weinige wijken in Franse steden, waar op zo’n schaal gebouwd kan worden.’
Lyon, derde stad van FrankrijkMet een kleine 500.000 inwoners is Lyon de derde stad van Frankrijk. De gehele agglomeratie telt 1,2 miljoen inwoners. Daarmee passeert Lyon het Zuid-Franse Marseille. De stad ligt in vele opzichten strategisch. Dat komt door de twee rivieren, maar ook door de nabijheid van de Middellandse Zee (minder dan een uur per hogesnelheidstrein) en, vlak achter de Alpen, Turijn en omgeving. De belangrijkste activiteit in Lyon is op dit moment de petrochemische en farmaceutische industrie (Rhône-Poulenc). Met name die laatste activiteit heeft de afgelopen jaren veel hoogopgeleide werknemers naar de regio getrokken. Ook de universiteit van de stad is vermaard. Zozeer, dat veel jongeren liever in Lyon studeren en werken dan dat ze – zoals gebruikelijk was – naar Parijs trekken. In het industriële tijdperk zijn belangrijke uitvindingen in de stad gedaan. In Lyon werd de eerste film gemaakt door de gebroeders Lumière, maar ook revolutionaire naaimachines (Thimonnier) en weefgetouwen (Jacquard). De eerste Franse spoorlijn liep van Lyon naar Saint-Étienne. Niet geheel per ongeluk: de eerste treinen in Frankrijk waren vooral bedoeld om de in de mijnen van Saint-Étienne gewonnen kolen naar de dichtstbijzijnde rivier te brengen om het materiaal zo verder te kunnen. |
Enthousiast
De politiek en de tijd waren dus rijp voor het project. Collomb liet de door de stad opgezette werkgroep voortborduren op de plannen die zijn voorganger Raymond Barre had opgezet. Dat wil in Frankrijk nog wel eens problemen geven. ‘Voorbeelden genoeg van projecten die na de volgende gemeenteraadsverkiezingen alsnog aan de kant worden geschoven.
‘Iedereen in Lyon staat achter Confluence’
Zo had de gemeenteraad in Orléans ooit besloten om een tramlijn aan te leggen. Die meerderheid werd in de volgende verkiezingen naar huis gestuurd en het project, waarmee al een voor zichtig begin was gemaakt, kon in de prullenmand.
Daar is hier absoluut geen sprake van. Iedereen in Lyon staat achter Confluence. Want iedereen is ervan overtuigd dat dit een kans is om iets heel moois voor de toekomst te bouwen in een stad die alleen maar groeit.’
Duurzaamheid
Bouwfonds Marignan, dat zich richt op woning- en kantoorontwikkeling, bouwt aan de Saône-zijde van het schiereiland driehonderd woningen en ongeveer tien winkels. In totaal beslaat het project Confluence 30.000 vierkante meter woonruimte en 1.800 vierkante meter winkelruimte.
Massimiliano Fuksas, Enzo Amantea, Clément Vergely en Franck Vella zijn de vier befaamde architecten die aan het project werken en die het begrip duur zaamheid hoog in het vaandel hebben staan. Dit heeft geresulteerd in een hoog kwaliteitsniveau en in het verkrijgen van een bijdrage uit de Europese subsidiepot.
In de opdracht stond dat omstreeks twintig procent sociale woningbouw moest worden gerealiseerd. ‘Daarvoor hebben we contact gezocht met het sociaal georiënteerde bedrijf Alliade.’ De prijs per vierkante meter sociale woningbouw is vastgesteld op maximaal 2.290 euro. In de vrije sector lopen de prijzen uiteen van 3.800 euro per vierkante meter tot maximaal zo’n 5.500 euro. ‘Maar daarvoor krijg je wel iets heel moois’, prijst Le Gloanec aan. ‘Je hebt uitzicht over de Saône en het park van tien hectare dat aan de rivierzijde wordt gebouwd.’
Multifunctioneel
Bouwfonds MAB Development, gespecialiseerd in commerciële vastgoedprojecten, ontwikkelt in Confluence het ‘Centre de loisirs et de commerce’, een vrijetijds- en winkelcentrum.
Directeur Marc Vacquier: ‘We hebben de bouwvergunning sinds 9 oktober. Er komt in totaal 11.000 vierkante meter winkel ruimte en 8500 vierkante meter vermaak. Dat behelst een multiplex filmtheater met 16 zalen, een klimwand, een bowling die mogelijk de grootste van Europa wordt, een kinderspeel tuin en een avonturenpark. We verwachten het centrum medio 2009 te kunnen opleveren.’
Aanvankelijk waren maar liefst dertien project ontwikkelaars in de race voor het centrum. ‘Dat juist wij dit mogen uitvoeren, is omdat we al veel ervaring hebben met zulke multi functionele projecten.’ Het eerste stadium van Lyon Confluence moet vanaf volgend jaar in fases worden afgerond.
Le Gloanec: ‘Maar dan zijn we er nog niet. Er zijn nog diverse grote infrastructurele werken die moeten gebeuren. Zo moet de A6, die langs de Rhôneoever loopt, op termijn uit de stad verdwijnen. Het is de bedoeling dat er – net als nu oostelijk van de stad – een snel weg ten westen komt. Maar dan praat je over een project dat nog jaren op zich zal laten wachten.
‘De verbindingen met de rest van de stad zijn uitstekend’
Overigens is het niet zo dat de bar rière van de autoroute betekent dat Confluence geïsoleerd ligt. De verbindingen met de rest van de stad – en dan met name het centrum rond de Place Bellecour – zijn uitstekend, dankzij een tram en een metro. Ook voor de auto is er geen probleem.’
Vacquier vult aan: ‘Vergeet niet dat deze hele operatie een stuk groter is dan alleen wat wij hier doen. Er wordt al gebouwd aan het hoofdkantoor van Le Progrès, dat is de grote regionale krant hier. Ook zijn al de architecten aangetrokken voor de ontwikkeling van het ‘Hôtel de la Région’, het regionale bestuur.
Bijzonder is daarnaast dat de infrastructuur er al is. De tram rijdt, de boulevard Charlemagne en ook de centrale weg liggen er. De ontwikkeling zal zeker voortvarend verlopen omdat de hele regio – en heel bijzonder, van politiek links tot politiek rechts – achter dit plan staat. Het centrum van Lyon krijgt er met Confluence een bijzonder deel bij.’
Een kroon op ons werk
Als je met zo’n ontwerp bezig bent, dan zitten we hier allemaal onder de stress. We werken met het hele team tot in de kleine uurtjes. En dan ben je ongelooflijk trots als jouw ontwerp mag worden gerealiseerd.’ Het complex bestaat uit meerdere gebouwen, waarin onder meer 12.000 vierkante meter hotel, 25.000 vierkante meter winkelruimte, 4.000 vierkante meter horeca en bijna 10.000 vierkante meter ‘pret’ wordt gehuisvest. Het geheel is ontworpen door de Franse architect Jean-Paul Viguier, die al vaker tekende voor grote projecten in een ingewikkelde stedelijke omgeving. In het ‘pretgedeelte’ komen onder meer een rollerskatebaan, een bowlingbaan en een avontuurroute voor kinderen. Verder is bijzonder, zo legt Sewraj uit, dat tussen die paviljoens allerlei soorten culturele activiteiten kunnen plaatsvinden in wat nu al de ‘Music All’ wordt genoemd. Die buitenruimte is deels overdekt. ‘Het dak wordt heel bijzonder. Het gaat om een soort doekconstructie, waardoor constant andere lichteffecten ontstaan.’ De gemeente Lyon wilde met Confluence geen ‘dode’ woon- en kantorenwijk laten verrijzen. Vooral omdat vrijetijdsbesteding ook in Frankrijk steeds belangrijker wordt en Confluence een verlengstuk wordt van het al bestaande centrum. Het moest een unieke locatie worden waarbij het schiereiland tussen twee rivieren ten volle benut zou worden. Viguier wilde dat het door hem ontworpen centrum Lyon zou helpen de relatie met de rivier te herstellen. Het moet bovendien een plaats zijn waar je zin hebt om zowel overdag als ’s avonds heen te gaan. ‘Alleen, met vrienden of met het hele gezin’, aldus Viguier, die in Parijs ook tekende voor het Parc André-Citroën en de herinrichting van de Pont du Gard. Sewraj herinnert zich de ‘gekke periode’ dat pdf-bestanden via het internet of uitgewerkte tekeningen per TGV heen en weer vlogen tussen Den Haag, Parijs en Lyon. ‘Maar het is het allemaal waard geweest. Want naast een heel creatieve periode, verzekert zo’n project ons ook voor vele jaren van werk.’ |
Thema: Buitenland, Binnenstedelijke herontwikkeling
Uit NAW #23 - winter 2006 - pagina 44-49
Auteur Wilko Voordouw
Beeld Don Wijns en Bouwfonds MAB